Kur’an merkezli hayat hikâyesi

Melekler Meryem’e Allah’tan bir kelime olan Mesih Îsâ’yı müjdeledi. Meryem kendisine bir insan dokunmadığı hâlde nasıl çocuğu olacağını sorduğunda Allah’ın dilediğini yarattığı bildirildi. Doğum sancısı sırasında yalnız kaldı; Allah ona teselli ve rızık verdi. Kavmine bebeğiyle döndüğünde Îsâ beşikte konuşarak Allah’ın kulu olduğunu, kendisine kitap verilip peygamber kılındığını bildirdi ve annesinin temizliğini ortaya koydu.

Îsâ İsrâiloğullarına gönderildi, Tevrat’ı doğruladı ve kendisine İncil verildi. Allah’ın izniyle çamurdan kuş biçiminde bir şey yapıp ona üflediğinde canlanması, doğuştan körü ve alacalı hastayı iyileştirmesi, ölüleri diriltmesi ve insanların evlerinde ne yiyip sakladıklarını bildirmesi gibi mucizeler gösterdi. Kur’an her mucize anlatımında ilâhî izni vurgular.

Havâriler ona yardımcı olacaklarını ve Allah’a iman ettiklerini bildirdi. Gökten bir sofra indirilmesini istediklerinde Îsâ bunun bayram ve işaret olması için dua etti; nimet geldikten sonra inkârın ağır sorumluluğu hatırlatıldı. Îsâ, Allah’ın kendisinin de toplumunun da Rabbi olduğunu söyleyerek yalnız O’na kulluğa çağırdı.

İnkârcılar ona karşı plan kurdu; Kur’an Îsâ’nın öldürülmediğini ve çarmıha gerilmediğini, Allah’ın onu kendi katına yükselttiğini bildirir. Kıyamet gününe ilişkin anlatıda Îsâ, insanlara kendisini ve annesini ilâh edinmelerini söylemediğini; yalnız Allah’a kulluğu tebliğ ettiğini ifade eder. Böylece Kur’an’daki Îsâ portresi, mucizelerden önce kulluk, vahiy ve tevhid merkezlidir.

Tarihî ortam ve ortak şahsiyet

Îsâ, milâdî I. yüzyılda Roma yönetimi altındaki Filistin coğrafyasında yaşamış Yahudi bir toplumun içinde tebliğde bulunmuştur. Tarih araştırmaları doğumunu takvim başlangıcından birkaç yıl öncesine yerleştirir; kesin yıl konusunda farklı hesaplar vardır. Hıristiyanlığın merkezî şahsiyeti, İslâm’da ise büyük peygamberlerden biridir.

Kur’an onu “Meryem oğlu Îsâ”, “Mesih” ve Allah’tan bir kelime olarak anar; bunun yanında sürekli kul ve elçi olduğunu vurgular. İslâm ile ana akım Hıristiyanlık arasındaki temel fark burada ortaya çıkar: Hıristiyanlıkta ilâhî oğulluk ve teslîs inancı gelişmiş, Kur’an ise Îsâ’nın kendisine kulluk istemediğini ve yalnız Allah’a çağırdığını bildirir.

Doğumu ve peygamberlik görevi

Kur’an’ın babasız doğum anlatısı Meryem’in iffeti ve Allah’ın yaratma kudreti üzerinde durur. Îsâ’nın durumu Âdem’in yaratılışına benzetilir; babasız doğması ilâhlık delili değil, Allah’ın “ol” emrinin bir işaretidir. Beşikte konuşması annesini suçlamalardan korur ve daha ilk sözlerinde Allah’ın kulu olduğunu açıklar.

Îsâ Tevrat’ı doğrular, bazı ağırlaştırılmış hükümleri hafifletir ve kendisine İncil verilir. Körleri ve alacalı hastaları iyileştirmesi, ölüleri diriltmesi ve başka mucizeleri her defasında “Allah’ın izniyle” gerçekleşir. Bu tekrar, peygamberi mucizenin bağımsız sahibi hâline getiren yorumları önler.

Havâriler, sofra ve tevhid

Havârilerin sayısı ve adları Kur’an’da verilmez. Onlar Îsâ’nın “Allah yolunda yardımcılarım kim?” çağrısına olumlu cevap veren öğrenciler olarak anlatılır. Gökten sofra isteği, iman eden topluluğun kalbinin yatışması talebiyle ilgilidir; gelen nimetten sonra inkârın sorumluluğu ağırdır.

Kur’an’a göre Îsâ öldürülmemiş ve çarmıha gerilmemiş, Allah tarafından yükseltilmiştir. Yerine kimin benzetildiği açıklanmaz. Bu konuda üretilen ayrıntılı isim ve sahneler rivayet alanına girer. Îsâ’nın yeniden gelişi meselesi hadis ve kelâm literatüründe geniş biçimde tartışılmıştır; ayetlerin yorumunda farklı yaklaşımlar bulunmaktadır.

Bugün için Îsâ

Îsâ’nın Kur’an’daki hayatı iki aşırılığı reddeder: peygamberi inkâr etmek ve peygamberi ilâhlaştırmak. Meryem’e saygı, hastalara merhamet, dünya gücüne karşı zühd, mucizeler karşısında Allah’ı görme ve tevhid çağrısına sadakat onun İslâmî portresinin temelidir.